“Urgent”, “Persoonlijk” en “Hoopvol”. Dit is een greep uit de reacties na de lezing van Ahmed Marcouch op dinsdag 13 oktober.

In een volle zaal in Nieuwspoort - met zo'n 85 beleidsmakers, politici, vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld en betrokken burgers - presenteerden wij ook onze Democratie Monitor 2026. Hieronder lees je er meer over.

Onze directeur Bas Bijlsma trapte de middag af, en vatte samen hoe de Nederlandse democratie het afgelopen jaar veranderde. Van de 38 indicatoren met nieuwe data verslechterden er 9. Slechts 1 verbeterde. Het vertrouwen in de Tweede Kamer daalde naar een historisch dieptepunt. Bedreigingen van nationale politici namen toe. En er stonden weer meer onrechtsstatelijke voorstellen in verkiezingsprogramma's. Kortom, de APK raakt voor de democratie verder uit zicht.

"Het achterstallige onderhoud van onze democratie stapelt zich op. Met name op het terrein van democratische politiek en de tegenmacht vanuit de samenleving. Het is tijd voor groot onderhoud aan onze democratie. Daarbij moeten we de kracht van de samenleving koesteren en dus niet indammen." (Bas Bijlsma, directeur Democratie Monitor)

Hij sprak vanuit persoonlijke ervaring over zijn vader, die als gastarbeider zag wat een rechtsstaat voor mensen kan betekenen. En over de gevaren als intimidatie leidt tot angst en zo het politieke proces verlamt. Maar ook over hoop: over scholen die kinderen leren debatteren, over burgers die hun weg vinden naar de gemeenteraad, en over de kracht van het maatschappelijk middenveld.

Margreet Plug (directeur Goede Doelen Nederland) signaleerde dat de ruimte voor maatschappelijke organisaties wordt ingeperkt. Daarbij wees ze ook op onbedoelde effecten van wetgeving. Zoals grote techplatforms die advertenties weigeren met woorden als “kinderrechten” of “hongersnood” uit angst om niet aan de richtlijnen voor politieke reclame te voldoen. Het gevolg is dat maatschappelijke organisaties steeds moeilijker hun publiek bereiken.

Peter Kanne (directeur Ipsos I&O) schetste een verontrustende omkering. Democratie en verzorgingsstaat stonden ooit voor vrijheid en bestaanszekerheid. Voor veel kiezers aan de flanken is de democratie nu juist de dreiging. De angst voor verlies drijft de politiek van dit moment. Het vertrouwen in politici en partijen is laag en het toeslagenschandaal heeft dat wantrouwen verder verdiept.

Ahmed Marcouch (burgemeester Arnhem) was helder: mensen hebben de overheid niet opgegeven. Ze eisen dat die levert.

Peter Kanne's boodschap aan premier Jetten was helder. Laat zien dat de coalitie levert en sta niet toe dat links wordt weggezet als antidemocratisch. Margreet Plug vroeg het kabinet de rol van het middenveld te verankeren in een nationaal actieplan voor de democratie. Ahmed Marcouch pleitte voor bestaanszekerheid als verbindend thema, investeringen in onderwijs en burgerschapsvorming, en herstel van opbouwwerk in wijken.

We zijn als Democratie Monitor erg blij met deze aftrap van deze nieuwe jaarlijkse traditie, en de volle zaal afgelopen dinsdag onderstreepte nog maar eens de urgentie van aandacht voor dit thema.

Doneren en inschrijven voor de nieuwsbrief kan via onderstaande QR-code. Met jouw steun kunnen we nog meer impact maken om de democratie te versterken waar nodig.

De Democratie Monitor is een onafhankelijk initiatief dat de staat van de Nederlandse democratie inzichtelijk maakt. We zijn een Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI).

Ken je andere mensen die deze nieuwsbrief interessant zouden vinden? Stuur hem dan vooral door.